Dans, belichaming, therapie en autisme
15 oktober 2016
Autisme als extreem mannelijk brein
18 oktober 2016

Empathie

Belang

 
Van autisten wordt wel gezegd dat ze een gebrek aan empathie hebben. Vaak is echter niet duidelijk wat er precies met de term bedoelt wordt. Voor de discussie is dat echter wel van belang.
 

Autismewoordenboek

1Empathie als spiegeling
Empathie is het imiteren van de gezichtsexpressie, houding en stemgebruik van de ander, waardoor de gevoelens die de ander uit ook min of meer door mijzelf ervaren worden. Wanneer iemand een ernstig gezicht trekt, zachtjes praat, wat ingezakt zit en weinig beweegt, en ik dat gedrag spiegel, ga ik me teneergeslagen voelen. Wanneer ik, net als de ander, een brede glimlach trek, energieke gebaren ga maken en wat luider ga praat, ga ik me opgewekt voelen.
2Empathie als meeleving
Empathie is meegaan in de gedachten (indenken) of gevoelens (invoelen) van de ander. Vaak wordt dit verbeeld als: iemand zit in de put en je springt er bij in. Over het algemeen wordt dit in de psychologie niet als helpend gezien.
3Empathie als begrip
Als begrip is empathie: de gevoelens of gedachten van de ander als begrijpelijk ervaren, gegeven de situatie waarin de ander zich bevindt. Hiermee is nog niets gezegd over de vraag (1) of die gedachten nu als redelijk en die gevoelens als gepast worden ervaren (ik ga er in mee, stem er mee in), (2) of men in staat is om uit eigen ervaring terug te halen wat de ander precies doormaakt (ik begrijp wat je voelt, ik heb het ook ervaren) en (3) of de empathie vervolgens ook getoond wordt (ik zeg met een oprechte stem 'ik begrijp dat je zo denkt, zo zou ik ook kunnen denken' en leg een hand op de ander).
4Empathie als mentalisatie
Empathie is een mentale voorstelling maken van de gevoelens, gedachten of intenties van de ander. Dit is de betekenis die van toepassing is in het concept Theory of Mind: conclusies trekken over wat de ander weet, wil, voelt of denkt. Hiermee is nog niet gezegd of die voorstelling een correcte weergave van de interne toestanden van de ander is of dat het meer een projectie van mijn eigen interne toestand op de ander is.
5Empathie als respect
Empathie is ergens andere gevoelens, gedachten of intenties bij hebben dan een ander - de gevoelens, intenties en gedachten van de ander als onbegrijpelijk ervaren - maar toch aanvaarden dat het zo is en er respect voor opbrengen. Het is het tegenovergestelde van indoctrinatie, de eigen intenties en gedachten als norm hanteren en de ander dwingen om deze over te nemen.
6Empathie als projectie
Empatie is de eigen gevoelens, gedachten of intenties overdragen op iets of op iemand anders. Het is je eigen emoties op het kunstobject projecten. Dit is de oorspronkelijke betekenis van het begrip 'invoeling'.
7Empathie als identificatie
Empathie is in je hart geraakt worden door de gevoelens van een ander, bijvoorbeeld verdriet voelen omdat iemand met wie je je verbonden voelt ook verdriet heeft. Vaak wordt dit "meevoelen" of "invoelen" genoemd.
Empathie is het vermogen om je te verplaatsen in het perspectief van anderen, mee te voelen met hun gemoedstoestand en er gepast op te reageren.

Participate

Gepast reageren betekent reageren op een manier die fijn is voor de ander. Bijvoorbeeld door een arm over de schouders van de ander te leggen.

Jonneke Koekhoven

In hun hart worden autisten wel degelijk geraakt door de gevoelens van anderen, maar ze weten simpelweg niet hoe ze hier gepast op moeten reageren.

Carolien Rieffe

Ontwikkeling

  • Rond 350-150 BCZeno en Aristoteles

    De term pathos behoort tot de terminologie van de Griekse filosofen. Zeno definieert het als "een gestoorde impuls (horme) van de geest". Het woord empathes wordt maar zeer weinig gebruikt. Aristoteles gebruikt het een keer om te verwijzen naar de ervaring van het oneerbare gevoel van angst, dat de lafaard ervaart bij het naderen van de vijand. Het woord sympatheia, daarintegen, komt zeer veel voor. De betekenissen betreffen 'medelijden' of 'compassie' en het tonen daarvan.
  • Rond 200-250Alexandria

    De Griekse theoloog Clement van Alexandria definieert pathos als een beweging van het intellect die over de grens van de redelijkheid gaat en zich niet meer laat overreden. De filosoof Plotinus van Alexandria stelt empatheia tegenover apatheia, een technische term voor wat volgens zijn tegenstanders de meest wenselijke houding van de filosoof was: neutraliteit.
  • 1858Lotze

    De Duitse filosoof Rudolf Hermann Lotze bedenkt de term Einfühlung als vertaling van het Griekse woord empatheia. In het Nederlands wordt het vertaald als "invoelen", wat uitgebreidt wordt met termen als "indenken", "inbeelden", "inbeeldingsvermogen" en "inlevingsvermogen".
  • 1909Bradford Titchener

    De Brits-Amerikaanse psycholoog Edward Bradford Titchener intoduceert de term empathy in het Engels als vertaling van het Duitse woord Einfühlung. Even als in het Duits verwijst het naar de projectie van de eigen ingebeelde lichaamsbewegingen en bijbehorende gedachten en gevoelens op een object.

Samenstelling

De Griekse term empatheia is samengesteld uit het voorvoegsel em en het zelfstandig naamwoord patheia, dat is verbonden met het werkwoord pathes en het zelfstandig naamwoord pathos.

Het voorvoegsel em verwijst naar iets dat voorkomt "in", "binnenin" of "in tot". Het zelfstandig naamwoord patheia verwijs naar een primair, rauw gevoel, dat iemand overkomt en beheerst. Het kan positief of negatief zijn, maar specifiek heeft het de negatieve betekenis van een intens gevoel dat oneerbaar is (lust, jaloezie) of samenhangt met een calamiteit, ongeluk of kwaad. Het werkwoord pathes verwijst dan ook naar het "lijden aan" iets, als in "pathalogie".

In het oude Grieks betekent empatheia de ervaring van een intens gevoel, het erg aangedaan zijn en beheerst worden door een (oneerbaar) gevoel. Het is iets dat als onwenselijk wordt gezien door en voor de filosoof, die beter gekenmerkt kan worden door apatheia. Het probleem is niet zozeer het hebben van gevoelens als zodanig, maar het onvermogen om zichzelf door middel van de rede in bedwang te houden.

Het woord empatheia wordt onderscheiden van sympatheia, wat "sterk voelen met" betekent. In het eerste geval is men volkomen in de eigen pathos, in het tweede verbindt men zichzelf met de pathos van de ander.

Het woord "invoeling" heeft aanvankelijk dan ook de betekenis van "je eigen gevoelens in het object leggen" (projectie). Het wordt verbreedt tot "inleving", omdat het niet alleen om gevoelens gaat, maar om heel de innerlijke ervaring, inclusief gedachten, intenties, enzovoort. Inleving in de ander wordt in de psychologie als een belangrijke functie of vermogen gezien, dat in geval van psychische stoornissen kan ontbreken.

inleving in de ander

je verplaatsen in iemands innerlijke ervaring

vermogen

in staat zijn om iets te doen

 
inlevingsvermogen

in staat zijn om je te verplaatsen in de gedachten of gevoelens van een ander en daar gepast op reageren

 

Betekenis voor autismevriendelijkheid

 
In autismevriendelijk Nederland is aandacht voor het intersubjectieve en normatieve aspect van het concept "inlevingsvermogen". Je hoeft niet gestoord te zijn om moeite te hebben om je te verplaatsen in de gedachten of emoties van een ander. Ook uit een andere cultuur komen, van een ander geslacht zijn of een andere belichaming hebben kan hetzelfde effect hebben. Op basis van dergelijke verschillen kunnen mensen ook anders denken over reacties die "gepast" zijn.
 

Geef een reactie

Send this to a friend

Hoi, dit ken je de website Empathie? Deze pagina lijkt me interessant voor jou: https://www.autismevriendelijknederland.nl/concepten/inlevingsvermogen/